Kompetencje kluczowe

Kształtowanie kompetencji kluczowych dzieci w wieku przedszkolnym.

Kompetencja – połączenie trzech atrybutów: wiedzy, umiejętności i postawy.

Kompetencje kluczowe wspierają rozwój osobisty, aktywne obywatelstwo i życie społeczne oraz funkcjonowanie na rynku pracy. Proces ich kształtowania i rozwijania trwa przez całe życie, a jego instytucjonalnym początkiem jest edukacja przedszkolna. W zaleceniach Parlamentu Europejskiego i Rady z dn. 18 grudnia 2006 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie zostały określone następujące kompetencje kluczowe:

  • kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji – zdolność do codziennego komunikowania się;

  • kompetencje w zakresie wielojęzyczności;

  • kompetencje matematyczne oraz kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii – wykorzystywanie myślenia matematycznego w celu rozwiązywania problemów wynikających z codziennych sytuacji;

  • kompetencje cyfrowe, czyli sprawne korzystanie z nowoczesnych źródeł i nośników informacji;

  • kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się – przygotowanie dziecka do różnych form nauki – pracy grupowej i indywidualnej oraz do różnorodności stylów uczenia się;

  • kompetencje obywatelskie – zdolność do stopniowego wychodzenia poza obszar rodziny. Przedszkole to miejsce budowania samorządności dzieci;

  • kompetencje w zakresie przedsiębiorczości to zdolność do wcielania pomysłów w czyn, czyli umiejętność planowania, wdrażania i realizowania działań. Umiejętność ta inicjowana jest w przedszkolu np. przez pracę metodą projektu edukacyjnego oraz uczestnictwo w wydarzeniach, programach i akcjach tematycznych samodzielnego eksplorowania świata, eksperymentowania, doświadczania;

  • kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej, czyli wyrażanie idei, doświadczeń i emocji za pośrednictwem różnorodnych środków ekspresji: muzyki, sztuk teatralnych, literatury i sztuk wizualnych. Przedszkole ma dać dziecku możliwość nie tylko poznawania i odtwarzania rzeczywistości związanej z kulturą i sztuką, ale również eksperymentowania z rytmem, głosem, dźwiękiem, ruchem, grafiką.

Rozwój dziecka w wieku przedszkolnym, a rozwój kompetencji kluczowych.

Wiek przedszkolny to okres, który wiąże się z przygotowaniem do pójścia do szkoły.

Dziecko rozpoczynające przygodę z przedszkolem wykazuje:

– gotowość do opuszczenia domu rodzinnego,

– umiejętność radzenia sobie w typowych sytuacjach edukacyjnych,

– zdolność do funkcjonowania w środowisku rówieśniczym.

W wieku przedszkolnym kształtuje się samodzielność i sprawczość, rozwijają się zmysły, wyobraźnia i intelekt, pojawiają się nowe kategorie poznawcze, tj. myślenie słowne oraz początki myślenia intuicyjnego. Dziecko potrafi rozpoznać, nazwać oraz w coraz większym stopniu kontrolować swoje emocje. Dynamiczny rozwój mowy powala na poszerzenie wiedzy o otoczeniu.

Zabawa to podstawowa aktywność dziecka wieku przedszkolnym – źródło jego wiedzy o świecie, identyfikator postaw moralnych, podstawa rozwoju słownictwa oraz rozwoju intelektualnego, a także okazja do zawierania i podtrzymywania relacji społecznych z rówieśnikami i dorosłymi.

Na żadnym etapie rozwojowym zależności między naturalną aktywnością i bezpośrednimi potrzebami dziecka, a jego możliwościami nie mają tak bezpośredniego przełożenia na kształtowanie się kompetencji kluczowych jak w wieku przedszkolnym.

Naturalne procesy, jakim podlega dziecko w okresie przedszkolnym, pozwalają na jego stymulację w kierunku kształtowania kompetencji kluczowych. Wraz
z procesami rozwojowymi młodej osoby tworzą się podstawy poszczególnych kompetencji kluczowych, np.

  • rozwój mowy i poszerzania się czynnego słownika pozwala na rozwijanie kompetencji w zakresie rozumienia i tworzenia informacji, kompetencji w zakresie wielojęzyczności oraz kompetencji obywatelskich;

  • zabawa jako podstawowa aktywność dziecka kształtuje przedsiębiorczość oraz świadomość i ekspresję kulturalną;

  • ciekawość i zadawanie pytań są podstawą do rozwoju kompetencji matematycznych, kompetencji w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii oraz umiejętności uczenia się.

Kształtowanie kompetencji w placówce przedszkolnej ma na celu wyposażenie dziecka w odpowiednią wiedzę, nawyki, umiejętności praktyczne, które umożliwią kształtowanie odpowiednich postaw. Na tym etapie rozwojowym i edukacyjnym na szczególną uwagę zasługują zatem: modelowanie, naśladowanie pozytywnych wzorców oraz świadome tworzenie sytuacji edukacyjnych.

Profil kompetencyjny dziecka w wieku przedszkolnym.

Wiedza

Dziecko w wieku przedszkolnym:

– wie, jakie zasady panują w przedszkolu, (wie, że podobne reguły występują w szkole, pracy i miejscach publicznych), dostrzega uniwersalny charakter wiedzy zdobytej podczas zajęć w przedszkolu;

– zna podstawowe reguły językowe, poprawne posługuje się językiem polskim;

– zauważa potrzeby i emocje innych dzieci oraz potrafi odnieść się do nich (zareagować adekwatnie do sytuacji);

– rozumie konieczność szukania pomocy u innych osób zarówno dorosłych, jak i rówieśników;

– wie, na czym polega pomiar oraz przeprowadza pomiary, wykorzystując w tym celu różne sposoby;

klasyfikuje i szereguje elementy otaczającego go środowiska, dostrzegając reguły funkcjonowania przyrody ożywionej i nieożywionej;

– rozpoznaje oraz prawidłowo odczytuje znaki językowe, piktogramy i ikony;

– wie, do jakiej wspólnoty narodowej, etnicznej i językowej należy;

– uświadamia sobie, że ludzie porozumiewają się za pomocą różnych sposobów i języków.

Umiejętności

Dziecko w wieku przedszkolnym:

wyraża swoje potrzeby za pomocą komunikatów słownych i prawidłowo odczytuje komunikaty innych dzieci oraz dorosłych;

planuje swoje działania w sytuacjach edukacyjnych i zabawowych oraz potrafi odnieść się do pomysłów i zadań innych dzieci;

pokonuje trudności, jakie napotyka podczas realizacji swoich pomysłów przez własną aktywność lub przy ukierunkowanej pomocy osób dorosłych;

prosi o pomoc;

– wspierane przez dorosłych stosuje własne strategie radzenia sobie w sytuacjach trudnych;

respektuje zasady panujące w przedszkolu, współtworzy zasady zabawy w grupie i innych sytuacjach, ocenia swoje zachowanie w odniesieniu do norm panujących w grupie
i placówce;

– wykorzystuje różnorodne sposoby zdobywania wiedzy, także te oparte na eksperymentowaniu, doświadczaniu oraz zabawach konstrukcyjnych, krytycznie odnosi się do uzyskanych informacji;

weryfikuje zdobytą wiedzę przez doświadczenie własne, eksperymenty kontrolowane oraz dzięki korzystaniu z potencjału innych dzieci i wskazówek nauczycieli;

korzysta z technologii informacyjno-komunikacyjnych w sytuacjach edukacyjnych oraz dostrzega zagrożenia wynikające z ich niewłaściwego zastosowania;

podejmuje próby samodzielnego odwzorowywania liter, cyfr, piktogramów i figur geometrycznych;

stosuje różne proste formy ekspresji – plastyczne, muzyczne, słowne i parateatralne;

– dostrzega poza przedszkolny kontekst zdobytej wiedzy – potrafi wskazać inne przykłady niż te odnoszące do przestrzeni przedszkolnej;

wykorzystuje wiedzę zdobytą w przedszkolu, w domu i w innych sytuacjach oraz potrafi wskazać możliwości jej rozszerzenia.

Postawy

Dziecko w wieku przedszkolnym:

– rozumie znaczenie tworzenia i przestrzegania reguł panujących w przedszkolu i potrafi zareagować w sytuacji, kiedy są one łamane;

– jest otwarte na nowe wyzwania i chętnie je podejmuje;

– dostrzega potrzebę zdobywania wiedzy, jej weryfikowania i poszukiwania nowych obszarów do działania;

– jest chętne do pracy w różnych obszarach edukacyjnych;

– chętnie współpracuje z innymi;

– samodzielnie poszukuje okazji edukacyjnych i rozwojowych;

– wspiera inne dzieci w codziennych sytuacjach edukacyjnych.